Civanadağ Bölgesi (Güğü-Balıkesir) Piroklastik Kayaçlarının Jeolojik, Petrografik ve Jeokimyasal Özellikleri, KB-Türkiye

Murat Kalkan; Yahya Ozpinar

doi:10.29002/asujse.331754

EN TR

Geological, Petrographical and Geochemical Properties of Pyroclastic Rocks in the Civanadag Region (Gugu-Balikesir), NW Turkey

Abstract

The study area is located between Balikesir-Dursunbey and Kutahya-Simav districts. According to the field studies and petrographic studies on Civanadag tuffs, it is determined that this unit is formed by two different facies as Upper (fine-grained laminated facies) and Lower (pumice accumulation facies) facies. Lower facies begins with tuffs which are rich by pumice contains metamorphic gravel. Upper level of facies, size of pumice and lithic components decrease. The fine-grained laminated upper facies begins with pink-colored lithic-vitric tuff, vitric tuffs and whitish-gray lithic-vitric tuffs. The uppermost level is represented by abundant green coloured biotite crystal-vitric tuffs. Tuffs end with agglomerates. Pyrogen minerals determined in the petrographic investigations of Civanadag tuffs; quartz +sanidine +plagioclase +biotite ± amphibole. Major, trace and rare earth element contents of Civanadag tuff, which is characterized by their rhyolite, dacite composition, calc-alkaline, show fractional crystallization process which is chiefly controlled by K-feldspar and plagioclase. Also high K and Rb contents in the spider diagram indicate the presence of crustal contamination and magma mixing.

Keywords

Civanadağ Bölgesi (Güğü-Balıkesir) Piroklastik Kayaçlarının Jeolojik, Petrografik ve Jeokimyasal Özellikleri, KB-Türkiye

Öz

Çalışma alanı Balıkesir-Dursunbey ile Kütahya-Simav ilçeleri arasında yer almaktadır. Civanadağ tüfleri üzerinde yapılan arazi ve petrografik çalışmalara göre, birimin alt (pomza yığışım fasiyesi) ve üst (ince taneli laminalı fasiyes) fasiyes olmak üzere iki farklı fasiyesten oluştuğu belirlenmiştir. Alt fasiyes, metamorfik çakıl içerikli pomzaca zengin tüfler ile başlamakta olup, üst seviyelerde pomza ve litik bileşen boyutu azalmaktadır. İnce taneli ve yer yer laminalanma gösteren üst fasiyes ise, pembe renkli, litik-vitrik tüf, vitrik tüfler ve beyazımsı gri renkli litik-vitrik tüfler ile başlamaktadır. Beyaz renkli kristal-vitrik tüf ve vitrik-kristal tüf ile devam etmektedir. En üst seviyesi ise, yeşil renkli bol biyotitli kristal-vitrik tüfler ile temsil edilmektedir. Tüfler, aglomeralar ile son bulmaktadır. Civanadağ tüflerinin petrografik incelemelerinde saptanan pirojen mineraller; kuvars +sanidin +plajioklas +biyotit ±amfiboldür. Riyolit, dasit bileşimli kalkalkalen karakterli özelliğe sahip Civanadağ tüflerinin ana oksit, iz ve nadir toprak element içerikleri tüfün gelişiminde fraksiyonel kristallenmenin önemli bir rol oynadığını, bu kristallenmenin başlıca K-feldispat ve plajiyoklas tarafından kontrol edildiğini göstermektedir. Ayrıca örümcek diyagramındaki yüksek K ve Rb içeriği, kabuk kirlenmesi ve magma karışımının varlığına işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

[1] T. Ercan, A. Türkecan, A. Dinçel, E. Günay, Kula-Selendi (Manisa) dolaylarının jeolojisi. Jeoloji Mühendisliği, 17 (1983) 3-29.
[2] A.M.C. Şengör, Türkiye’nin Neotektoniğinin esasları. Türk. Jeol. Kur. Konf. Ser. 2 (1980) 40.
[3] A.M.C. Şengör, Cross-faults and differential stretching of hanging walls in regions of low angle normal faulting: Examples from western Turkey. In Continental Extensional Tectonics (eds M. P. Coward, J. F. Dewey and P. L. Hancock). Geological Society Special Publication no. 28 (1987) 575–89.
[4] G. Seyitoğlu, B.C. Scott, Late Cenozoic crustal extension and basin formation in west Turkey. Geol. Mag., 128 (1991) 155–66.
[5] G. Seyitoğlu, B.C. Scott, The cause of N–S extensional tectonics in western Turkey: Tectonic escape vs Back-arc spreading vs orogenic collapse. J. Geodyn,. 22 (1996) 145–53.
[6] T. Emre, Gediz grabeninin jeolojisi ve tektoniği. Türk. J. Earth Sci. 5 (1996) 171-185.
[7] G. Seyitoğlu, Late Cenozoic tectono-sedimentary development of the Selendi and Uşak-Güre basins; a contribution to the discussion on the development of east-west and North trending basins in western Anatolia. Geol. Mag. 134 (1997) 163-175.
[8] G. Seyitoğlu, A. Duncan, N. Geoff, B. Scott, The evolution from Miocene potassic to Quaternary sodic magmatism in western Turkey: implications for enrichment processes in the litospheric mantle. Jour. of theVolc. And Geoth. Res. 76 (1997) 127-147.

[9] A. Koçyiğit, H. Yusufoğlu, E. Bozkurt, Evidence from the Gediz Graben for episodic two-stage extension in western Turkey. J. Geol. Soc. London. 156 (1999) 605-616.
[10] Y. Yılmaz, Ş.C. Genç, F. Gürer, M. Bozcu, K. Yılmaz, Z. Karacık, Ş. Altunkaynak, A. Elmas, When did the western Anatolian grabens begin to develop? From: Bozkurt, E., Winchester, J.A., Piperi J.A.D. (eds.), Tectonics and Magmatism in Turkey and the Surraunding Area. J. Geol. Soc. London. 173 (2000) 131-162.
[11] E. Bozkurt, Neotectonics of Turkey – a synthesis. Geodin. Acta.14 (2001) 3-30
[12] E. Bozkurt, Origin of NE-trending basins of western Turkey. Geodin. Acta. 16 (2003) 61-81.
[13] E. Bozkurt, H. Sözbilir, Tectonic evolution of the Gediz Graben; field evidence for an episodic, two-stage extension in western Turkey. Geol. Mag. 141 (2004) 63-79.
[14] M. Purvis, A.H.F. Robertson, A pulsed extension model fort he Neogene-Recent E-W-trending Alaşehir Graben and the NE-SW trending Selendi and Gördes basins, western Turkey. Tectonophysics. 391 (2004) 171-201.
[15] M. Purvis, A.H.F. Robertson, Miocene sedimentary evolution of the NE-SW-trending Selendi and Gördes basins, Western Turkey: implications for extensional processes. Sediment. Geol. 174 (2005) 31-62.
[16] M. Purvis, A.H.F. Robertson, M. Pringle, 40Ar-39Ar dating of biotite and sanidine in tuffaceous sediments and related intrusive rocks: implicationsfor the Early Miocene evolution of the Gördes and Selendi Basins, W Turkey. Geodin. Acta. 18 (2005) 239-254.
[17] Y. Ersoy, C. Helvacı, Stratigraphy and Geochemical Features of the Early Miocene Bimodal (Ultrapotassic and ;Calcalkaline) volcanic activity within the NE-trending Selendi Basin, Western Anatolia, Turkey. Türk. J. Earth Sci. 16 (2007) 1-23.
[18] A.M.C. Şengör, Y. Yılmaz, Tethyan Evolution of Turkey: A Plate Tectonic Approach. Tectonophysics. 75 (1981) 181-241.
[19] E. Bingöl, M. Delaloye, G. Ataman, Granitic intrusionas in western anatolia: a contribution to the geodynamic study of this area. Eclogae Geol. Helv. 75 (1982) 437-446.
[20] F. Innocenti, P. Manetti, R. Mazzuoli, G. Pasquare, L. Villari, Regional distribution and character of active andasite volcanism-Anatolia and north-western Iran, In orogenic Andasites and Related Rocks. (ed R.S.Thorpe) pp.327-349. New Iran, In orogenic Andasites and Related Rocks (1982) 327-349.
[21] E. Aldanmaz, J.A. Pearce, M.F. Thirwall, J.G. Mitchell, Petrogenetic evolution of late Cenozoic, post-collision volcanism in western Anatolia, Turkey. Jour. of Volc. and Geoth. Res. 102 (2000) 67-95.
[22] Y. Yılmaz, Ş.C. Genç, Z. Karacık, Ş. Altunkaynak, Two contrasting magmatic associations of NW Anatolia and their tectonic significance. J. Geodyn. 31 (2001) 243-271.
[23] M. Fytikas, O. Giulianni, F. Innocenti, P. Manetti, R. Mazzuoli, A. Peccerillo, L. Villari, Neogene volcanism of the Northern and Central Aegean region. Ann. Geol. Pays Hellen. 30 (1980) 106.
[24] Y. Yılmaz, An apprroach to the origin of young volcanic rocks of Western Turkey. In A. M. C. Şengör (Editor), Tectonic evolution of the Tethyan Region. Kluwer Academic Publishers, vol. 259 (1989) 159-189.
[25] Y. Yılmaz, Comparison of young volcanic associations of western and eastern Anatolia formed under a compressional regime: a review. Jour. of Volc. and Geoth. Res. 44 (1990) 1-19.
[26] Y. Savaşçın, N. Güleç, Neogene volcanism of western Anatolia-Field excursion B3. Int. Earth Sci. Congr. on Aegean Region. İzmir, Turkey. (1990).
[27] N. Akdeniz, N. Konak, Menderes Masifi’nin Simav dolayındaki kaya birimleri, ve metabazik, metaultrabazik kayaların konumu, TJK Bülteni, 22 (1979) 175-184.
[28] M. Delaloye, E. Bingöl, Granitoids from Western and Northwestern Anatolia: Geochemistry and Modeling of Geodynamic Evolution. Int. Geol. Rev. 42 (2000) 241-268.
[29] A. Hasözbek, B. Erdoğan, M. Satır, Alaçam Dağları’nın Jeolojisi ve Alaçam Graniti’nin Jeolojik Konumu (Balıkesir, Batı Anadolu), 62. Türkiye Jeoloji Kurultayı Bildiri Özleri, Ankara (2009).
[30] F. Erkul, S.T. Erkul, S.T. Geology of the Early Miocene Alacamdağ magmatic complex and implications for the western Anatolian extensional tectonics. Bulletin of the Mineral Research and Exploration Institute of Turkey (MTA) 141 (2010) 1-25.
[31] F. Erkül, C. Helvacı, H. Sözbilir, Evidence for two episodes of volcanism in the Bigadiç borate basin and tectonic implications for western Turkey. Geol. Jour. 47 (2005) 545-570.
[32] N. Konak, Simav dolayının jeolojisi ve metamorf kayaçlarının evrimi. İstanbul Yerbilimleri, 3 (1982) 313-337.
[33] T. Ercan, A. Dinçel, S. Metin, A. Türkecan, E. Günay, Uşak yöresindeki neojen havzaların jeolojisi. Türkiye Jeoloji Kurumu Bülteni, 21 (1978) 97-106.
[34] R.W. Le Maitre, A classification of ıgneous rocks and glossary of terms. Recommendations of the IUGS Commission on the systematics of Igneous rocks. Oxford: Black well (1989).
[35] T.N. Irvine, W.R.A. Baragar, A guide to the chemical classification of the common volcanic rocks. Can. J. Earth Sci. 8 (1971) 523-548.
[36] H.R. Rollinson, Using Gochemical Data: Evaluation, Pressentation, Interpretation. Longman Scientific&Technical, New York (1992) 252.
[37] T. Koralay, İncesu İgnimbiritnin (Kayseri) jeolojisi, petrolojisi ve ayırtman özellikleri. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Üniversitesi Enstitüsü, Ankara (2006).
[38] S. Sun, W.F. McDonough, Chemical isotopic systematic of oceanic basalts: implications for mantle compositions and processes. Magmatism in the Oceanic Basins, A.D. Saunders and M.J. Norry (eds) . J. Geol. Soc. London. 42 (1989) 313-345.
[39] J.A. Pearce, Role of the sub-continental lithosphere in magma genesis at active continental margins. Continental Basalts and Mantle Xenoliths, C.J. Hawkesworth and M.J. Norry (eds), Shiva, Cheshire (1983) 230-249.
[40] J.B. Gill, Orogenic Andesites and Plate Tectonics. Springer, Berlin (1981) 390

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mühendislik

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Murat Kalkan ^*
AKSARAY ÜNİVERSİTESİ, MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ, JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ
Türkiye

Yahya Ozpinar
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Aralık 2018

Gönderilme Tarihi

30 Temmuz 2017

Kabul Tarihi

6 Şubat 2018

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2018 Cilt: 2 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.29002/asujse.331754

IZ

https://izlik.org/JA86ZS56EA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kalkan, M., & Ozpinar, Y. (2018). Civanadağ Bölgesi (Güğü-Balıkesir) Piroklastik Kayaçlarının Jeolojik, Petrografik ve Jeokimyasal Özellikleri, KB-Türkiye. Aksaray University Journal of Science and Engineering, 2(2), 95-115. https://doi.org/10.29002/asujse.331754

Cited By

Gemological features of diaspore in sodra—Milas (mugla) region

Frontiers in Earth Science

https://doi.org/10.3389/feart.2023.1145674